شابک چیست

دسته بندی: نشر کتاب

برچسب ها: ISBN مجوز نشر کتاب شابک نشر نشر کتاب

بازدید: 2448

تاریخ انتشار: 1402/09/22

شابک کتاب

شابک با نام دیگر شماره استاندارد بین المللی کتاب یا همان (ISBN)، کدی میباشد که به تمامی کتابها اختصاص داده میشود. این کد 10 یا 13 رقم میباشد. از طریق این کد براحتی میتوان کتابها را پیدا کرد. به عبارتی شابک مانند کد ملی میباشد و هویت یک کتاب را ثبت میکند. شما با وارد کردن این کد در سامانه میتوانید کتاب مورد نظر را مشاهده کنید. این تنها کاربرد شابک نمیباشد، بلکه شابک کاربردهای مختلفی دارد. مهمترین کاربرد آن این است که جستجوی یک کتاب را سهل مینماید. نکته: این مجوز پیش از چاپ کتاب از سال 72 در ایران روی کار آمد. کد آن برای مجوز چاپ کتاب ایران 694 میباشد. در سال های بعد کد 600 نیز به ایران اختصاص یافت. جستجوی و شناسایی کتب از طریق ISBN

ISBN

شناسه ی منحصر به فردی که برای هر کتاب در نظر گرفته میشود، شماره استاندارد بین المللی کتاب میباشد. این شماره برای شناسایی و جستجوی کتب مختلف در تمام دنیا استفاده میشود. دریافت شابک برای تمامی ناشران، نویسندگان و خوانندگان امری ضروری و بسیار مهم است.

ISBN مخفف چیست؟

ISBN مخفف International Standard Book Number میباشد. شابک یک شناسه منحصر به فرد میباشد که برای نسخ مختلف و نمونه های کتب بصورت جداگانه و غیر تکراری ثبت میشود. این شناسه دارای 13 رقم میباشد (البته این رقم در گذشته 10 رقمی بوده است). توسط این کدهای منحصر به فرد میتوان در هر کجای دنبا کتاب های مورد نظر را جستجو و پیدا کرد.

قالب ISBN

قالب ISBN دارای 5 بخش میباشد:

- پیشوند

این قسمت یک کد 3 رقمی است. شروع کد شابک با این کد میباشد. کدهای مربوط به این قسمت 978 یا 979 میباشد. از طریق این بخش شابک های 10 رقمی را میتوان به 13 رقمی تبدیل کرد.

- گروه ثبت نام

این قسمت نیز 3 الی 5 رقمی میباشد؛ این کد مربوط به موقعیت مکانی، جغرافیایی و زبانی هر کشور میباشد.

- ثبت کننده

این قسمت یک کد حداکثر 7 رقمی میباشد که مربوط به ناشر میباشد. مجموعه کلیه کدها نباید بیش از 10 یا 13 رقم باشد.

- انتشار

این قسمت حداکثر 6 رقم را میتواند به خودش اختصاص دهد. این قسمت برای تعیین شماره نسخه و یا قالب کتاب میباشد.

- رقم بررسی و کنترل

در این قسمت کد یک رقمی استفاده میشود. این عدد بر پایه یک الگوی مناسب محاسبه میشود. اگر کتابی با شابک 10 رقمی بخواهد به شابک 13 رقمی تبدیل شود، این عدد باید دوباره محاسبه شود. هر کدام از قسمت های بالا دارای داده های خاصی در زمینه ژانر کتاب، هویت و منابع کتاب میباشند.

تفاوت ISBN-10 با ISBN-13 چیست؟

همانطور که در بالا گفتیم شابک 10 رقمی و 13 رقمی وجود دارد. تا قبل از 2007 میلادی شابک یک شناسه 10 رقمی بود که به آن ISBN-10 گفته میشود. پس از 2007 میلادی این شناسه دارای 13 رقم بود که ISBN-13 نام دارد.

دریافت و ثبت شابک

برای دریافت شابک ناشرین میتوانند از طریق سایت اقدام نمایند. مرکز اصلی خدمات شابک در انگلیس میباشد که در هر کشور یک نماینده برای دریافت و ثبت آن دارد. این نمایندگی ها در هر کشور یونیک بودن و اصالت شابک را ضمانت میکنند.

نقش شابک در اطلاعات کتاب

شابک ها ستون اصلی در بیان اطلاعات کتب میباشند. از آنها برای سیستم های اطلاعات در مورد کتاب، فهرست نویسی، ثبت اطلاعات و پایگاه داده ها استفاده میکنند.

شابک به عنوان بارکد

از یک شابک غالبا به عنوان بارکدی برای اسکن و شناسایی استفاده میشود. فرمت این بارکد EAN-13 میباشد، که حاوی ISBN داده های آن است. توسط این بارکدها میتوان موجودی و محل عرضه کتاب ها را بررسی کرد.

مزایای ISBN

دریافت و ثبت شابک مزایای زیادی دارد. برخی از این مزایا را در ادامه آورده ایم:

جستجوی دقیق مشخصات کتب
بررسی موجودی
پیگیری محل عرضه کتب
حفظ حقوق مادی و معنوی کتاب برای گردآورندگان
قابلیت کشف
اعتبار سنجی
دسترسی به کتاب در بازار جهانی
شابک موجب میشود تا سفارش، ثبت و جستجو در کتابخانه ها سرعت و نظم بالایی بگیرد.

برخی از مشکلات و چالش های شابک

از یک شابک نمیتوان بیش از یک بار استفاده کرد.
اگر یک شابک به یک عنوان کتاب اختصاص داده شود، حتی اگر کتاب چاپ نشود، دیگر نمیتوان از آن شابک برای کتاب دیگری استفاده کرد.
یک شابک به کتابی با عناوین مرتبطه مانند نوع کاغذ، خط بریل، مجموعه های چند رسانه ای و ... اختصاص می یابد. در صورتیکه نیاز به اصلاح در هر یک از زمینه های مرتبط با کتاب باشد، باید یک شابک جدید دریافت کرد.
اگر آثار چند جلدی بصورت یک مجموعه فروخته شود، از یک کد شابک برای کل آنها استفاده میشود. اگر قرار باشد هر یک از آنها بصورت جدا فروخته شود باید برای هر یک از آنها یک شابک مجزا دریافت کرد. در این حالت برای هر جلد و هر مجموعه در هر جلد درج شود.
اگر چندین ناشر نشریه ای را بصورت مشترک به چاپ برسانند، به هریک از ناشرین یک شابک اختصاص داده میشود.

رعایت استانداردهای شابک و پیاده سازی اصولی آن امری مهم است. در صورتیکه برای درج شابک کوچکترین اشتباهی رخ دهد، عواقب بعدی را در پی خواهد داشت.

کاربردهای شابک

یکی از ملزومات قبل از نشر کتاب دریافت شابک میباشد. برخی از کاربردهای این مجوز عبارتند از:
دریافت شابک پیش از دریافت فیپا امری ضروری است.
شابک، شناسنامه یک کتاب میباشد که برای اعتبار سنجی کتاب بسیار مهم است.
با دریافت شابک برای اثر خود، آن را در سطح جهانی ثبت خواهید کرد.
توسط شابک، موجودی کتاب در انبار را میتوان مشاهده کرد.

فواید شابک برای خوانندگان

وجود شابک برای خوانندگان نیز فوایدی دارد. برای مثال ممکن است خواننده بدنبال کتابی باشد، اما نام نویسنده و انتشارات را نداند. در نتیجه کتاب های مختلفی با اسم های مشابه را پیش رو دارد. میتوان با استفاده از شابک به راحتی کتاب مورد نظر را پیدا کرد.

چگونگی اختصاص شابک به کتاب ها

این نکته حائز اهمیت است که تخصیص کد شابک به هر کتاب بصورت رندوم و تصادفی نمیباشد. این کدها بر پایه یک الگوریتم خاص طراحی میشوند.

چگونگی دریافت شابک

هر کتاب پیش از چاپ برای دریافت مجوز نیازمند دریافت شابک میباشد. برای دریافت شابک باید کارهایی انجام شود. در ابتدا باید به سایت شابک وارد شده و درخواست دریافت شابک را ثبت کرد. نکته: درخواست ثبت و دریافت شابک فقط باید توسط ناشر صورت بگیرد و بصورت شخصی نمیشود برای دریافت آن اقدام کرد.

سوالات متداول در زمینه شابک کتاب